O co chodzi w „aferze o kryptowaluty”? Wyjaśniamy, dlaczego ustawa o kryptoaktywach budzi sprzeciw branży blockchain

Od tygodnia polski internet płonie po tym, jak prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę, która miała regulować branżę kryptowalut nad Wisłą. Decyzja głowy państwa w tym przypadku była jak najbardziej słuszna, bowiem przygotowany przez Ministerstwo Finansów dokument zawierał skandaliczne zapisy, które krytykowali nawet eksperci z zagranicy. W tym artykule wyjaśniamy, dlaczego wokół sprawy narosło tyle dyskusji i które zapisy najbardziej niepokoiły społeczność blockchaina w Polsce.

• Polska ustawa o kryptoaktywach była znacznie grubsza niż samo rozporządzenie MiCA, czyli ogólnoeuropejskiej dyrektywy dla branży kryptowalut.
• Powierzenie władzy nad polską branżą kryptowalut Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) stanowiłoby tykającą bombę dla każdego podmiotu z tego sektora.
• Rząd Donalda Tuska utrzymuje jednak, że przepisy te miały chronić przedsiębiorców oraz inwestorów. Dowodów na nieprawdziwość tego stwierdzenia nie brakuje.

O co chodzi w wojnie o kryptowaluty w Polsce?

Donald Tusk i jego współpracownicy od kilku dni zalewają internet dezinformacją w kwestii regulacji kryptowalut nad Wisłą.

Najbardziej powielanym argumentem ze strony premiera i jego rządu było twierdzenie, że zeszłotygodniowe weto oznacza wsparcie interesów Rosji przeciwko Polsce.

Zauważcie, że w ostatnim czasie wszyscy przeciwnicy obecnego rządu są wrzucani do tego worka z napisem „ruscy agenci”.

Teraz nagle wszystko, co jest związane z kryptowalutami, musi mieć coś wspólnego z Kremlem i Władimirem Putinem. Czy jednak, gdy Ukraina otrzymała od społeczności tego rynku miliony dolarów w cyfrowych aktywach, to również było źle?

Kolejny nietrafiony argument to kwestia wspierania oszustów i prania pieniędzy. Powielany przez Tuska i polityków koalicji przykład, że z trzech milionów polskich inwestorów kryptowalut aż 20% zadeklarowało bycie oszukanym, co ma potwierdzać konieczność wprowadzenia dokładnie tych regulacji, które przygotowało MF, jest absurdem.

W Polsce to są blisko trzy miliony osób, które rozpoczęły tego typu przedsięwzięcia, inwestowanie w kryptowaluty. według raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego 20 procent, a więc 600 tysięcy Polek i Polaków zostało już oszukanych na tym rynku przez nieuczciwych graczy

– mówił premier.

W żadnym stopniu nie wyjaśniono, gdzie i w jakiej formie to były scamy, na które dała się złapać wspomniana grupa 600 tys. osób i czy można było temu zapobiec poprzez odpowiednie regulacje. Oczywiście przemilczano fakt, że gdyby pokrzywdzone osoby posiadały odpowiednią edukację z zakresu cyfrowych finansów i były świadome czyhających w cyberświecie zagrożeń, to możliwe, że nie dałyby się naciągnąć na dany scam.

Regulacje niczego by nie zmieniły w przypadku, gdy ktoś kupuje memecoina od jakiejś zagranicznej firmy, która następnie wykonuje rug pull (czyli wyciąga całą płynność z rynku) lub w ogóle nigdy go nie wypuszcza do obrotu. To samo dotyczy udziału w piramidach finansowych. Analogicznie, przepisy dot. sektora przemysłowego odnośnie produkcji noży nie sprawią, że z ulic wyparują wszyscy nożownicy.

Dowodów na to, że argumenty rządu Tuska przemawiające przeciwko kryptowalutom, nie są zgodne z prawdą,

Przed weekendem ABW poinformowało, że rozbito grupę kolaborantów, którzy współpracowali z Rosją, a za działania szpiegowskie otrzymywali zapłatę w kryptowalutach. Tak, w cyfrowych aktywach można się rozliczać za wszystko, ale tak samo zdrajcy narodu dostają również „wynagrodzenia” w pięknie wydrukowanych dolarach, euro czy polskim złotym.

Co istotne, raport ABW ujawnił, że kryptowaluty te szły przez… regulowaną giełdę OKX, co więc pokazuje, że argumentacja o tym, że implementacja unijnych przepisów do polskiego prawa w tym przypadku nic nie zmienia.

Co więcej, Karol Nawrocki w trakcie rozmowy z Krzysztofem Stanowskim w „Kanale Zero” stwierdził, że przed zawetowaniem tej ustawy ani razu nikt mu nie powiedział, że należy ją podpisać, ponieważ jest to „ratunek dla polskich przedsiębiorców i inwestorów” oraz opcja na zatrzymanie rosyjskich szpiegów.

Tusk próbuje rozdmuchać kolejną aferę, aby zataić fakt, że jego rząd koncertowo zawalił sprawę budżetu w polskim systemie zdrowia. Więcej na ten temat pisał Jacek Walewski w tym artykule.

Nie będziemy się już rozwodzić nad absurdalnymi wypowiedziami polityków, którzy twierdzą, że weto Nawrockiego doprowadziło do spadków na rynku kryptowalut czy, że skoro ta klasa aktywów ma w swojej nazwie „krypto”, to już z marszu oznacza, że jest to coś złego.

O co tyle krzyku?

O tym, że odrzucona (już dwukrotnie) ustawa o kryptoaktywach jest po prostu jednym wielkim zagrożeniem dla chcącej legalnie i rozwojowo działać branży kryptowalut, pisaliśmy wielokrotnie.

Ekonomiści, prawnicy, eksperci, dyrektorzy wielkich firm i wiele innych osób głośno wskazywało w poprzednich miesiącach, jakie dokładnie zapisy sprawiają, że to ustawodawstwo zostało po prostu stworzone w celu zabicia tego sektora w Polsce i wypędzenia z niej krypto-przedsiębiorstw, a nie żadnego wspierania ich ze strony rządu.

Przyjrzyjmy się więc, co dokładnie zawiera ustawodawstwo, które zdaniem rządu miało uczynić polską branżę kryptowalut bezpieczniejszą i silniejszą, a z drugiej strony budziło głośny sprzeciw tego sektora.

W skrócie oto główne problemy polskiej ustawy: 

• Opłata roczna 0,4% od przychodów, która uderza w niskomarżowe firmy i startupy, szczególnie podczas bessy.
• Rejestr domen KNF – mechanizm quasi-cenzury, z obowiązkowym blokowaniem stron przez telekomy i hosting.
• Blokowanie kont i transakcji do 6 miesięcy, co może sparaliżować firmy i odciąć klientów od środków.
• Ryzyko stania się najdroższą jurysdykcją MiCA, z najwyższymi kosztami licencyjnymi i nadzorczymi.
• Odpływ firm i talentów za granicę, bo MiCA umożliwia wybór dowolnego kraju UE do autoryzacji.
• Efekt mrożący dla startupów – duże ryzyko prawne + koszt compliance = bariera wejścia.
• Nadmierna biurokracja i obciążenia regulacyjne, wymagające stałej obsługi prawnej i kosztownych procesów.
• Ograniczenie innowacyjnych usług – firmy mogą rezygnować z ryzykownych produktów, by uniknąć sankcji.
• Mniejszy wybór usług dla użytkowników, bo część podmiotów nie wejdzie na rynek lub będzie działać „minimalnie”.
• Mechanizmy „ochronne”, które w praktyce szkodzą klientom – blokada giełdy oznacza natychmiastową utratę dostępu do własnych środków.

Najmocniejszy punkt krytyki to roczna opłata, wynosząca do 0,4% średnich przychodów kryptowalutowych firm z ostatnich trzech lat (z minimalnym progiem), liczona od przychodów, nie dochodu. To realnie mogło uderzać w modele niskomarżowe i w firmy na wczesnym etapie rozwoju. W okresie panowania bessy na rynku, gdy krypto-firmy zarabiają znacznie mniej w skali roku, taki zapis oznacza budżetową katastrofę.

Kolejna kwestia to organ, któremu miałaby podlegać branża w Polsce.  Ustawa przewidywała jawny rejestr domen prowadzony przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF) oraz obowiązki po stronie telekomów i hostingu. Choć cel deklarowano ochronny, mechanizm mógł prowadzić do scenariusza „najpierw odcięcie, potem spór”. Już wyjaśniamy, o co chodzi.

W praktyce takie narzędzia oznaczają:

• Blokowanie domen i DNS, wraz z dodatkowymi obowiązkami telekomunikacyjnymi i hostingowymi, co tworzy środowisko przypominające cenzurę.
• Zamrożenie kont na okres od 96 godzin do 6 miesięcy na wniosek KNF.

W uzasadnieniu weta podkreślono, że ustawa dawała KNF możliwość blokowania rachunków oraz wstrzymywania transakcji w ramach nowych kompetencji nadzorczych. To wrażliwy obszar z punktu widzenia płynności biznesu i bezpieczeństwa klientów.

Więc, w momencie, gdy KNF nagle blokuje daną platformę do tradingu, na której trzymacie swoje środki, to momentalnie zostajecie od nich całkowicie odcięci. Taka firma musi się teraz tłumaczyć, że nic nie zrobiła, a z racji zamrożenia jej płynności, grozi jej bankructwo, a inwestorzy zostają bez dostępu do swojego kapitału. Tak własnie wygląda zdaniem rządzących ich „ochrona”.

Ustawa mogła zmienić Polskę w najdroższą i najbardziej ryzykowną jurysdykcję licencyjną MiCA w regionie. Weźmy pod uwagę, że MiCA daje paszportowanie w UE, dzięki czemu firmy mogą sobie tak naprawdę wybrać kraj autoryzacji, który jest stabilny, przewidywalny i kosztowo rozsądny.

Wysoka opłata roczna plus rozbudowane narzędzia nadzorcze tworzyłyby bodziec do przeniesienia licencji i zespołów za granicę. Polska więc nie zarabia, a pieniądze z podatków oraz innych wymaganych kosztów trafiają do kieszeni innego państwa.

Czy polska ustawa może zaszkodzić branży krypto w Polsce?

Odpowiedź na powyższe pytanie jest twierdząca. Polska branża blockchaina ma zdecydowanie więcej do stracenia w wyniku obecnej formy tej ustawy niż do zyskania. Wyjaśnijmy to z podziałem na określone segmenty.

Odpływ biznesu do innych państw MiCA

MiCA daje dostawcom kryptowalutowych usług bardzo atrakcyjne narzędzie, jakim jest paszportyzacja. Wystarczy jedno zezwolenie w dowolnym państwie UE, aby legalnie świadczyć usługi w całej Wspólnocie.

Jeśli Polska stanie się jednym z najbardziej restrykcyjnych krajów pod względem:

• poziomu kar,
• kosztów licencji,
• ryzyka blokady domen,
• oraz ostrego reżimu karnego,

to naturalnym wyborem dla wielu giełd i fintechów będzie rejestracja w innym państwie członkowskim oraz świadczenie usług Polakom własnie na zasadzie paszportu, przy minimalnym „dotyku” krajowych przepisów.

Mniej innowacji, a więcej „papierologii”

Dla małych i średnich projektów:

• koszt licencji + koszt prawnika + ryzyko osobiste zarządu = mocny sygnał, że bez dużego kapitału w branży krypto się nie startuje.
• skomplikowana siatka przepisów (ustawa o krypto, MiCA, ustawa o nadzorze, AML, ustawa o obrocie, prawo bankowe itd.) będzie wymagała stałej obsługi regulacyjnej.

Efekt może być taki, że zamiast innowacyjnych polskich projektów będziemy częściej widzieć zagraniczne podmioty, które „wpadają” do nas tylko marketingowo, z licencją z innego kraju UE.

Mniej ofert dla użytkowników detalicznych

Dla zwykłych użytkowników potencjalne plusy to:

• lepsza ochrona przed scamami,
• większa pewność co do licencji i nadzoru,
• czytelne ostrzeżenia regulatora.

Ale jest też druga strona medalu:

• część podmiotów w ogóle nie wejdzie na polski rynek (obawa przed blokadą domen/surowym nadzorem);
• inne będą minimalizować ofertę (np. brak bardziej innowacyjnych produktów, bo wiążą się z ryzykiem product-intervention ze strony KNF).

Rezultatem będzie to, że użytkownicy mogą mieć ostatecznie mniejszy wybór legalnych usług, a część i tak „ucieknie” w kierunku zagranicznych platform działających na pograniczu prawa.

Wniosek jest prosty

Polska potrzebuje ustawy implementującej zasady wynikające z rozporządzenia MiCA, ale takiej, która nie będzie „najcięższą” wersją europejskiej harmonizacji. Weto Nawrockiego zatrzymało wdrożenie modelu, który byłby nieproporcjonalny kosztowo i zbyt inwazyjny narzędziowo.

Kluczową kwestią pozostaje to, czy nowy projekt zdoła pogodzić ochronę inwestorów z realną konkurencyjnością Polski jako miejsca licencjonowania i rozwoju Web3. Branża blockchaina od początku komunikowała, że nie jest przeciwna regulacjom, tylko nie zgadza się na wprowadzania przepisów, które zamiast wspierać jej rozwój, to prowadzą do jego wstrzymania.