Wyciekł pełny tekst porozumienia USA-Iran. 14 punktów, które mogą zmienić Bliski Wschód

Wyciek pełnego tekstu memorandum między Stanami Zjednoczonymi a Iranem wywołał falę komentarzy w świecie polityki i finansów. Dokument ujawniony przez CNN zawiera 14 punktów, które mogą doprowadzić do największego resetu relacji Waszyngtonu i Teheranu od dekad.

• Memorandum przewiduje zawieszenie broni, zniesienie sankcji oraz rozpoczęcie negocjacji nad ostatecznym porozumieniem pokojowym,
• USA mają wesprzeć odbudowę Iranu planem wartym co najmniej 300 mld USD oraz odblokować zamrożone aktywa Teheranu,
• Dokument nie zawiera szczegółowych zobowiązań Iranu dotyczących programu nuklearnego poza deklaracją niewytwarzania broni jądrowej.

CNN ujawnia treść 14-punktowego memorandum

Telewizja CNN opublikowała w środę pełną treść memorandum of understanding, które według stacji zostało podpisane cyfrowo przez prezydenta USA Donalda Trumpa, wiceprezydenta J.D. Vance’a oraz przewodniczącego irańskiego parlamentu Mohammada Ghalibafa.

Autentyczność dokumentu potwierdziły rzekomo źródła dyplomatyczne obecne podczas szczytu G7 we Francji, a identyczny tekst opublikowały również Bloomberg oraz irańska agencja Tasnim.

Jednocześnie Biały Dom zdystansował się od publikacji. Rzecznik administracji przekazał, że dokument nie odzwierciedla faktycznej treści porozumienia między stronami, co dodatkowo zwiększa niepewność wokół całego procesu.

Memorandum rozpoczyna się od deklaracji natychmiastowego i trwałego zawieszenia broni „na wszystkich frontach”, w tym w Libanie. Dokument zakłada również rozpoczęcie negocjacji nad finalnym porozumieniem pokojowym, które miałoby zostać wypracowane w ciągu 60 dni.

Zniesienie sankcji i odblokowanie irańskiej gospodarki

Jednym z najważniejszych elementów dokumentu są daleko idące ustępstwa gospodarcze ze strony Stanów Zjednoczonych.

Memorandum przewiduje natychmiastowe wydanie zezwoleń umożliwiających eksport irańskiej ropy naftowej, produktów petrochemicznych oraz świadczenie usług bankowych, transportowych i ubezpieczeniowych związanych z tym handlem. Dokument zakłada również stopniowe uwalnianie zamrożonych aktywów Iranu wraz z postępem negocjacji.

Jeszcze dalej idą zapisy dotyczące całkowitego zniesienia sankcji. USA zobowiązują się do usunięcia zarówno własnych sankcji pierwotnych i wtórnych, jak również do działań mających prowadzić do zniesienia ograniczeń wynikających z rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ oraz decyzji MAEA.

Dla globalnego rynku energii oznaczałoby to potencjalny powrót dużej ilości irańskiej ropy na światowe rynki, co mogłoby wywrzeć presję na ceny surowca.

Kontrowersje wokół funduszu odbudowy wartego 300 mld USD

Największe emocje budzi jednak punkt dotyczący odbudowy gospodarczej Iranu. Zgodnie z opublikowanym tekstem USA wraz z partnerami regionalnymi mają przygotować kompleksowy plan rozwoju gospodarczego Islamskiej Republiki Iranu, zapewniając finansowanie w wysokości co najmniej 300 mld USD.

To zapis, który wydaje się stać w sprzeczności z wcześniejszymi wypowiedziami Donalda Trumpa oraz J.D. Vance’a. Obaj politycy przekonywali wcześniej, że Stany Zjednoczone nie będą finansować odbudowy Iranu, sugerując, iż ewentualne środki mogłyby pochodzić od państw Zatoki Perskiej.

W opublikowanym memorandum nie wskazano jednak szczegółowego źródła finansowania ani mechanizmu podziału kosztów.

Program nuklearny pozostaje największą niewiadomą

Choć kwestia programu nuklearnego była przez lata główną osią sporu między Waszyngtonem a Teheranem, dokument poświęca jej stosunkowo niewiele miejsca.

Iran deklaruje jedynie, że „nigdy nie będzie produkować broni jądrowej”. Jednocześnie memorandum nie zawiera zapisów dotyczących poziomu wzbogacania uranu, likwidacji infrastruktury nuklearnej ani procedur kontrolnych.

Los zgromadzonego wzbogaconego materiału jądrowego ma zostać ustalony dopiero podczas negocjacji finalnego porozumienia. Do tego czasu obie strony mają utrzymać obecne status quo – Iran nie będzie rozszerzał programu nuklearnego, a USA nie nałożą nowych sankcji.

Wycofanie wojsk USA i otwarcie cieśniny Ormuz

Waszyngton zobowiązuje się do wycofania swoich sił z otaczających obszarów w ciągu 30 dni od zawarcia ostatecznego porozumienia. Równocześnie Iran ma doprowadzić do pełnego przywrócenia żeglugi przez cieśninę Ormuz, w tym usunięcia przeszkód technicznych i neutralizacji min.

To jeden z kluczowych punktów dla światowej gospodarki. Przez cieśninę Ormuz transportowana jest znacząca część globalnych dostaw ropy naftowej i gazu LNG. Każde trwałe porozumienie gwarantujące swobodę żeglugi mogłoby ograniczyć ryzyko geopolityczne, które w ostatnich miesiącach wielokrotnie wpływało na ceny surowców oraz nastroje inwestorów.

Niepewność wokół dokumentu pozostaje jednak wysoka. Jeszcze w środę Donald Trump sugerował, iż treść porozumienia może nadal podlegać zmianom, stwierdzając podczas spotkania z prezydentem Egiptu, że jeśli nie będzie zadowolony z efektów negocjacji, USA mogą powrócić do działań militarnych przeciwko Iranowi.